Dzień Niezapominajki

 

                Andrzej Zalewski,  dziennikarz radiowej Jedynki, prowadzący audycję "Ekoradio", zainicjował w 2002 roku 0bchodzenie Święta Polskiej Niezapominajki. Przyjęło się i zostało. 

Obchodzone jest corocznie 15 maja. To ekologiczne i społeczne święto promuje walory rodzimej przyrody, życzliwość oraz pamięć o bliskich i lokalnych tradycjach. Niebieski kolor kwiatka symbolizuje tajemnicę i ofiarność, a samo święto zachęca do sadzenia kwiatów i dbania o zieleń . Jest to symbol pamięci, ale zapomnieliśmy o tym co daje nam niezapominajka, bo to coś więcej niż  ładna ozdoba w wazonie i ogrodzie.

       Niezapominajka  należy do rodziny szorstkolistnych i obejmuje 152 gatunki i kilkaset mieszańców. Już w XVI wieku występowała w  lekospisach i dziełach zielarskich.  W lecznictwie przede wszystkim były stosowane dwa gatunki, niezapominajka polna oraz niezapominajka błotna. 

         Polna to chyba ta, występująca też pod nazwą pagórkowa, preferująca tereny piaszczyste, dlatego spotkać ją można na wydmach oraz obrzeżach pól.

         Niezapominajka błotna  preferuje stanowiska wilgotne, najlepiej bagna oraz podmokłe łąki. Niezapominajka błotna wytwarza kwiaty o dwukrotnie większej średnicy (nawet   około 1 cm) niż niezapominajka polna.

          Są też:

         Niezapominajka wczesna ,  objęta ochroną jako gatunek zagrożony wyginięciem.

        Niezapominajka alpejska , często spotkać ją można w przydomowych ogrodach, a dziko występujące jedynie w Karkonoszach.

       Niezapominajka leśna spotykana powszechnie na terenie całej Polski. Preferuje żyzne i wilgotne gleby lasów liściastych i zarośli. Bardzo popularna w ogrodach. Często dziczeje, co w dużej mierze przyczynia się do jej rozpowszechnienia. 

        Ja zauważyłam, że z mojej ładnej, często wyrasta w następnym roku jakaś inna, właśnie taka dzika, ale kiedy ją raz , kilka lat temu wprowadziłam do ogrodu, to ciągle się wysiewa i to w różnych miejscach. 

     W dawnej medycynie stosowano ziele kwitnące, korzeń, jak i same kwiatostany. Stosowano ją   jako środek wymiotny i przy histerii oraz  jako roślinę pomocną w leczeniu gruźlicy płuc i przewodu pokarmowego oraz chronicznych nieżytów oskrzeli.

            Kwitnie od kwietnia do października i jest chętnie oblatywana przez pszczoły.

Już na początku XVI wieku niektórzy lekarze zachęcali do jedzenia pączków, liści i kwiatów niezapominajek w sałatkach albo w owsiankach. Wyciągi z korzeni polecano do leczenia obolałych oczu. Angielski botanik Thomas Johnson polecał niezapominajkę na ukąszenia węży i skorpionów. Uznawano też, że niezapominajka polna jest pomocna w leczeniu gruźlicy płuc z obfitymi nocnymi potami i wychudzeniem, przewlekłego nieżytu oskrzeli, krwioplucia, kaszlu oraz gruźlicy jelit. W medycynie ludowej papką z ziela hamowano krwawienia z nosa.

        Ziele jest bogate w wapń i potas. Do aktywnych składników należą fenolokwasy i alkaloidy.  W niezapominajkach znajduje się także kwas rozmarynowy oraz cyklitol – bornezytol. Nowe badania z 2020 roku wykazały, że bornezytol jest silnym inhibitorem enzymu konwertującego angiotensynę, dzięki czemu działa hipotensyjnie. Niezapominajki zawierają kwas krzemowy, alantoinę, antocyjany, saponiny, śluzy, a w nasionach olej tłusty bogaty linolowy, linolenowy i palmitynowy.

      Zebrane kwiaty i kwitnące ziele należy suszyć w naturalnej temperaturze. Promienie słoneczne rozkładają antocyjany podczas suszenia kwiatów.

      Działanie niezapominajek: antyseptyczne, przeciwkrwotoczne, przyspieszające gojenie ran, przeciwzapalne, sekretolityczne, rozszerzające oskrzela, obniżające ciśnienie tętnicze. W  wodnych wyciągach  wpływają rozwalniająco, a nawet wymiotnie. Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z samych kwiatów, jak i ziela pobudzają odruch migawkowy, rozluźniają gęstą wydzielinę śluzową, hamują rozwój bakterii i grzybów. Z uwagi na skład chemiczny niezapominajki należą do grupy ziół  „czyszczących krew”. 

      Zewnętrznie napar z kwiatostanów i ziela niezapominajki wpływa uelastyczniająco na skórę, hamuje powstawanie zmian trądzikowych i wyprysków, wzmaga odnowę naskórka, zmniejsza ilość zaskórników. Odwar z ziela i kłączy z korzeniami zawiera dużo saponin i kwasu krzemowego, co można wykorzystać w celach kosmetycznych. Płukanie włosów w odwarze z niezapominajki ma podobne działanie jak w przypadku skrzypu, czy poziewnika.

       Wskazania: nieżyty układu oddechowego /kaszel, chrypka, infekcje, stany zapalne oskrzeli i krtani/, nadciśnienie; stany zapalne i złogi w układzie moczowym /jako surowiec oczyszczający drogi moczowe, zapobiegający powstawaniu biofilmu w moczowodach w trakcie zakażenia/, nadciśnienie.

        Napar z niezapominajki: 1 g ziela kwitnącego lub kwiatów zalać 120 ml wrzącej wody. Parzyć pod przykryciem 20 minut, przecedzić. W ciągu dnia wypijać 2-4 filiżanki naparu. Przy schorzeniach układu oddechowego, przeziębieniu, grypie dodać do naparu miód, melasę lub syrop z malin. Napar można używać do płukania gardła, okładów i przemywania skóry, a także płukania włosów osłabionych, z brakiem połysku i z rozdwojonymi końcówkami.

      Odwar z niezapominajki: 3 g kłączy z korzeniami lub ziela kwitnącego zalać 220 ml zimnej wody, powoli podgrzewać do zagotowania, gotować około 10 minut, maksymalnie do 20 minut, odstawić na pół godziny pod przykryciem. Pić kilka razy dziennie po 100 ml. Stosować do okładów na oczy w stanach zapalnych, do irygacji jamy nosowej, przemywania skóry, płukania włosów.

        Nalewkę z ziela lub kłączy niezapominajki. W medycynie biologicznej używa się nalewkę ze świeżego ziela, 1:10 na alkoholu 60%. Nalewkę należy zażywać po 15-20 kropli w łyżce wody 3 razy dziennie. 

         Próbowaliście kiedyś zjeść ten kwiatek? Zamiast o niej zapominać, zróbmy z niej herbatkę. 

" Cały ten błękit " - Melissa Da Costa

            Dawno nie wzruszyłam się tak bardzo przy żadnej książce. Dowiedziałam się o niej z polecanek na Facebooku, więc kiedy natrafiłam na nią w księgarni, nie mogłam się oprzeć. Wiedziałam, że jest ciekawa, ale to mało powiedziane. O czym jest ta książka? O życiu, które obok tragedii może nam zesłać także piękne chwile. Dwudziestosześcioletni Emile dowiaduje się, że ma przedwczesnego alzheimera. Pozostają mu maksymalnie dwa lata życia. Nie chce, aby najbliżsi patrzyli jak umiera, nie chce litości, nie chce leczenia, które i tak nic nie da. Postanawia wyruszyć na ostatnią wyprawę życia. Poprzez ogłoszenie szuka towarzysza podróży. Zgłasza się tylko jedna osoba. Dziwna dziewczyna w czerni. Co skrywa? Dlaczego pragnie uciec od swojego życia? Wyruszają kamperem w Pireneje. Émile pragnie przeżyć ostatnie chwile na własnych zasadach, a Joanne stara się uwolnić od ciężaru przeszłości. Obydwoje w tej podróży życia wracają do swoich przeszłości i poznają siebie nawzajem. Podczas wspólnej drogi Émile i Joanne odnajdują  spokój, zapomnienie i odwagę, by nie odkładać niczego na później. Odnajdują też miłość o której nie mówią, ale ją czują i okazują w małych gestach , w serdeczności.  

     Ich wyprawa wśród  malowniczych krajobrazów południowej Francji opisywana  przez autorkę Mélissę Da Costa w  niezwykle plastyczny sposób, sprawiła, że sama zapragnęłam być w tym miejscach. Malownicze pejzaże,  ciepło słońca, szum fal, zapach lawendy,  tą podróż czuje się wszystkimi zmysłami. Niezwykle subtelne, piękne  opisy pełne emocji i wzruszeń. Razem z bohaterami przechodzimy przez proces zapominania, pogłębiającą się utratę pamięci, pogarszanie się stanu zdrowia, aż do ostatniej chwili życia. Książka skłania do refleksji nad życiem i docenianiem chwili, a  opisy przyrody czynią ją naprawdę wyjątkową. 

         Autorka przytacza też piękne cytaty innych autorów.

" Prawdziwa podróż odkrywcza nie polega na poszukiwaniu nowych lądów, 

lecz na nowym spojrzeniu".

                              Proust

*

" Największym podróżnikiem jest ten, kto umiał kiedyś odbyć podróż w głąb siebie".

                             Konfucjusz

*

" Jeżeli płaczemy, bo nie ma już słońca, łzy uniemożliwiają nam zobaczenie gwiazd".

*

" Piękno nie tkwi w przedmiocie na który patrzymy, lecz w naszych oczach".

---

34 książka, 626/14.625

" Gdańsk, Czas burzy" - Hilke Sellnick

         Kiedy w lutym przeczytałam pierwszą część trylogii , gdzie historia toczy się w XIX wiecznym Gdańsku, chciałam zaraz czytać część drugą. Niestety musiałam poczekać, aż zostanie wydana. No i doczekałam się, właśnie skończyłam. Zaaferowana pierwszą częścią, teraz, na początku trochę się nudziłam, jakby pisana była na siłę, na ilość, jednak kolejne strony i rozdziały znowu wciągnęły mnie klimatem i atmosferą starego Gdańska.

       Wiele też dzieje się w fabule. Historie pokazane z perspektywy różnych bohaterów pozwalają w różnorodny sposób postrzegać  tamtą rzeczywistość, a w  sercu malowniczego Gdańska, miasta tętniącego życiem i przemysłowym zgiełkiem, rozkwitają kolejne odsłony historii rodu Forsterów i Berendów. "Gdańsk. Czas burzy" to opowieść o determinacji, miłości i intrygach, osadzona w  realiach drugiej połowy XIX wieku. 

      Autorka oddaje atmosferę epoki,  topografię miasta, obyczajowość oraz społeczne wyzwania tamtych czasów. To opowieść o walce o pozycję w świecie, gdzie reguły gry ustalane są przez mężczyzn, o poświęceniu dla rodziny i firmy, a także o odwadze podążania za głosem serca, nawet gdy wydaje się to niemożliwe.

             Już czekam na kolejną część, ale ta ukaże się dopiero w czerwcu. 

---

33 książka, 527/13.999

Rysowane przez wnusię

          Wnusia zawsze lubiła malować. Jeszcze nie miała trzech latek, gdy była u mnie przed przedszkolnym wiekiem, a siadała przy małej sztaludze i rysowała. Różne to były rysunki. Najczęściej abstrakcja, łączenie kolorów, czasem kilka kresek, a my w tym widzieliśmy to, co chcieliśmy widzieć. Przecież prawdziwi artyści też widzą swoje, nie zawsze to co my. :-). Swoją pasję rozwija i wychodzi jej to chyba coraz lepiej.

             To te najstarsze abstrakcje, które znalazłam.

Czy to mogą być kwiaty?

A to zachód słońca widoczny przez szuwary?

          A to już znacznie później nasz kotek i piesek znajomych.

            W ubiegłym roku , podwodny świat.

           I ubiegłoroczna zima.

              Ołówkiem.

I to już ostatnie, najnowsze.

           Jest tego oczywiście znacznie więcej.

Ogród, refleksje na temat

         Przed wielu laty, w pierwszomajowe święto było sadzenie ziemniaków, więc w Święto Flagi poszłam popracować w moim ogrodzie. Na chwilkę, tylko w cieniu. Ciągle porządkuję to co powinnam zrobić wiosną. Robię to tak na raty, bo wydolność moja jest nie najlepsza, ale cóż, z opóźnieniem, ale jakoś daję radę. Po zakończeniu przewidzianej pracy, usiadłam sobie na ławeczce, też w cieniu i był to czas na chwilę refleksji. 

          Przed sześćdziesięciu laty , ojciec zaczął sadzić pierwsze drzewa w naszym rodzinnym domu. Przetrwały do dzisiaj między innymi jabłonie, grusza , krzewy porzeczek i olbrzymi iglak, ale to nie jest zwykły świerk, a chyba daglezja. Ma bodaj kilkanaście metrów wysokości i rozłożysty na kilka metrów. Potem rodzice dosadzali inne drzewka i krzewy. Niektórych już nie ma. Wyginęły, albo zostały wycięte. Ostatnio młodzież wycięła kwitnące krzewy.

          Ja nasz ogród uprawiam od jedenastu lat. Każda drzewko, krzew, bylina, wszystko posadzone własną ręką, według własnego pomysłu. Też nie wszystko przetrwało. Nawet niektóre drzewka i krzewy wymarzły lub nornice załatwiły im korzenie i padły. W tym roku sporo sama musiałam powycinać, po tegorocznej zimie, ale taka kolej w ogrodzie. Coś ginie, coś innego dostaje nowe miejsce. Na początku nie mogłam się doczekać efektów. Wszystko wydawało mi się takie małe w tym wielkim ogrodzie. Było tyle pustki, bo przecież wszystko robiłam sukcesywnie przez lata, a teraz niektóre drzewka mają już chyba po kilka metrów wysokości. Rozrosły się krzewy, a niektóre zrobiły się brzydkie, bo się zestarzały. Ogród trzeba tworzyć ciągle na nowo. 

             Siedząc tak sobie na ławeczce i podziwiając dzieło swoich rąk i natury, pomyślałam, zastanawiałam się, jak będzie ten ogród wyglądał za pięćdziesiąt lat. Kto będzie się nim opiekował? Co zostanie zmienione? Czy będę mogła do niego zajrzeć jako duch?

               Kiedy spoglądam w okno, widzę kwitnącą magnolię. Na początku liczyłam kwiaty, które się na niej pojawiły. Teraz bym ich nie policzyła. Niektóre kwiaty zostały uszkodzone przez mróz, ale z daleka tego nie widać.

          Prawie każda roślina w ogrodzie ma swoją historię. Aż trudno uwierzyć, że ta tuja i jałowiec rosły kiedyś w skrzynce na balkonie. Nie można ich było rozdzielić i tak jak rosły w skrzynce zostały posadzone do ogrodu. 

                Świerk, który kilka lat temu rósł u mamy w wiaderku, ma już kilka metrów wysokości.

         Siejące się same kocimiętki, które czasem obskubuje nasz rudzielec.

            Niezapominajki też się rozsiewają, gdzie chcą, ale te, ja przesadzam tam, gdzie według mnie, mogą być. Tam gdzie one chcą, mogłyby zagłuszyć inne rośliny.

               Kwitną śliwy, czereśnia, a na trawniku stokrotki. Gdy patrzę z góry przez okno, wygląda to, jakby ktoś te kwiatki z drzew rozsypał na trawie. Z tego samego okna ciekawie wygląda kontrast niebieskich szafirków i żółtych, niestety mleczy, ale będą tam już tylko chwilę. 

          To ostatnie to dowód, że mój ogród żyje po swojemu. Jest jeszcze wiele takich miejsc, gdzie nie doszłam z porządkowaniem. Kiedyś mnie to martwiło. Teraz  już akceptuję.

              Drzewko, które nie wiem dlaczego,  padło w ubiegłym roku. Nie usuwam go. Może kiedyś obsadzę jakimś bluszczem. Na razie "zadomowiły się" na nim wiewiórki.

            I pomyśleć, że przed jedenastu laty, tutaj było gołe pole po budowie.

Niech się święci

         Niech się święci 1 Maja, hasło, które często dzisiaj słychać. Kiedyś było inne. O Proletariuszach i łączeniu się. Kiedyś też inaczej obchodzono to święto, a wszystko zaczęło się w Stanach Zjednoczonych, w czasie protestów robotników domagających się ośmiogodzinnego dnia pracy. W Chicago na przełomie kwietnia i maja 1886 roku odbywały się strajki, zebrania i pochody. Według Chicago History Museum 1 maja 1886 roku z pracy odeszło około 35 tysięcy robotników, a w kolejnych dniach do protestów dołączały następne grupy pracowników. Kulminacją napięcia były wydarzenia z 4 maja, gdy podczas robotniczego wiecu doszło do wybuchu bomby i starć z policją. Pierwsze obchody odbyły się 1 maja 1890 roku w wielu krajach Europy i poza nią. Od początku miały charakter społeczny i polityczny, były wyrazem solidarności ludzi pracy, ale także sprzeciwu wobec długiego dnia pracy, niskich płac i braku zabezpieczeń socjalnych.

       Również na ziemiach polskich, już w 1890 roku, ten dzień też stał się symbolem walki o prawa pracownicze, godność i wolność. Było to zwłaszcza w zaborze rosyjskim.

W PRL 1 Maja było to święto komunistycznej propagandy. W 1950 roku Sejm uchwalił ustawę o ustanowieniu 1 maja świętem państwowym. Od tego momentu data ta stała się jednym z najważniejszych elementów kalendarza PRL. Dziś dla wielu Polaków to przede wszystkim dzień wolny, początek majówki i rocznica wejścia Polski do Unii Europejskiej.

     W czasach PRL 1 Maja było obchodzone hucznie i według starannie przygotowanego scenariusza. Pochody mas pracujących miały pokazywać jedność społeczeństwa z partią i poparcie dla władzy. W wydarzeniach uczestniczyli robotnicy, urzędnicy, uczniowie, studenci, przedstawiciele zakładów pracy i organizacji młodzieżowych. Ustalano hasła na transparentach, dekoracje i kolejność przemarszu uczestników. Z trybun pozdrawiali najważniejsi działacze partyjni.

           Do obchodów tego dnia włączył się też Kościół katolicki, chociaż w innym wymiarze. W 1955 roku  papież Pius XII  ustanowił na ten dzień wspomnienie świętego Józefa Rzemieślnika. Jego intencją było podkreślenie godności ludzkiej pracy oraz sprawiedliwego podziału praw i obowiązków w życiu społecznym.

        Po 1989 roku święto straciło obowiązkowy i propagandowy charakter. Pozostało dniem ustawowo wolnym od pracy, ale w społecznej pamięci coraz częściej kojarzy się już nie z pochodami, lecz z początkiem majówki i długiego weekendu, wyjazdów, wypoczynku i spotkań rodzinnych. 

           A jak dla mnie wyglądały obchody tego dnia prawie sześćdziesiąt i nieco mniej lat temu. Zaczęło się w ogólniaku. Rano jak zwykle trzeba było pojechać do powiatowego miasta, bo tam mieściła się moja szkoła i tam były uroczyste obchody. Wszyscy zbierali się na rynku, tam formowane były kolumny, chyba już od przedszkolaków. Tam wręczano transparenty i inne ozdoby i czekaliśmy na start. Przed szkołami średnimi szły oczywiście ci młodsi. Nasz ogólniak zaczynał ze szkolną orkiestrą dętą. Zanim jednak ruszyliśmy z rynku, aby dojść chyba z kilometr do trybun, czekaliśmy. Najczęściej rano było zimno, wiało, a my musieliśmy być w wizytowych ubraniach, białych bluzeczkach i granatowych spódniczkach, o białych podkolanówkach nie wspomnę. Czekanie na start urozmaicaliśmy sobie wyskokami do pobliskiej lodziarni po lody. Kiedy wreszcie zaliczyliśmy trybuny i można było zdać rekwizyty i rozejść się, zazwyczaj zrobiło się już cieplej i słonecznie, a my byliśmy skonani. Kiedy już pracowałam, wyglądało to tak samo, tyle że, zakłady szły w dalszej kolejności. Po pochodzie wszyscy już głodni, ruszyli na dworzec PKS. Autobusy były, albo trzeba było czekać. Dostawiano dodatkowe kursy, aby ta proletariacka masa mogła powrócić do swoich domowych obowiązków. U nas zawsze w tym dniu, po pochodzie sadziło się ziemniaki. Niedużo, działka dwa tysiące metrów. Tata przyprowadzał od sąsiada konia i robił rowki w które wrzucaliśmy  mniej więcej co stopę,  ziemniaka.  Pamiętam jak tata się zastanawiał, czy aby go ktoś nie przyuważy i nie doniesie do władz, że w święto pracy, pracował. 

         Często miałam ochotę zastrajkować i nie pojechać. W  zatłoczonych autobusach musiałam dojeżdżać codziennie i jeszcze w to niby święto, ale przecież brało się pod uwagę obecność, a była w szkole ocena ze sprawowania, matura, w pracy podwyżki itd. Po południu też nie było wolnego, bo były te kartofle, a drugiego nie było święta flagi, a trzeciego też szło się do pracy. Takie to były świętowania tri dnium majowego. 

" Dziedzictwo przemocy, Historia imperium brytyjskiego" - Caroline Elkins

       Od czasu do czasu lubię zagłębić się w tematykę bardziej poważną. Tym razem zainspirował mnie tytuł książki i ciekawość poznania historii Wielkiej Brytanii. Niestety książka trochę mnie przerosła. Czytałam i odkładałam, robiłam przerywniki na inne książki, by jednak powrócić. Jest to książka typowo historyczna, same fakty na podstawie dokumentacji historycznej, miejsca, nazwiska zdarzenia. Książka bardzo trudna, ale jednocześnie ciekawa. Po historii z lat szkolnych niewiele mi pozostało. Przez ponad pięćdziesiąt lat można zapomnieć, a może takiej się nie uczyłam? Wielka Brytania, cywilizowane państwo chciało wprowadzać "swoją cywilizację" na innych lądach i nacjach i tak w XX wieku władza imperium brytyjskiego rozciągała się na kilka kontynentów. Prawie 1/4 lądów i niemal 700 milionów ludzi pod brytyjską  flagą, a co za tym idzie  wyzysk, deportacje, kary cielesne, napaści seksualne, tortury, zabójstwa, obozy koncentracyjne, wojny, terror. Zaczęło się w XVIII wieku.  Misja cywilizacyjna,  by budować swój raj na piekle innych.

          Caroline Elkins z precyzją prezentuje fakty, które przedstawiają nową wersję historii świata. Jest to  opowieść o potędze, ambicji i krwawym rachunku.

      Autorka przeanalizowała tysiące stron dokumentów, również tych skrzętnie ukrywanych, które wiele lat czekały na odnalezienie, a faktów  jakie  zebrała i  ilość źródeł do jakich dotarła jest ogrom. Pochłonęło to jej dziesięć lat życia i wymagało pracy na czterech kontynentach. Caroline Elkins, profesor historii otrzymała za to dzieło, Nagrodę Pulitzera. 

         Tak właściwie, to według mnie, książka jest oskarżeniem brytyjskich decydentów. Według autorki, niewielu było takich, którzy sprzeciwiali się przemocy.  Taka postawa musiała być przecież odwagą, bo brytyjskie kolonie nie były sielanką.  Książka jest też dowodem,  że przemoc może kwitnąć zawoalowana również w demokratycznym ustroju, gdzie dumę z wielowiekowych przepisów prawa uzupełnia się o zaprzeczanie niegodziwościom kolonialnym. 

„Przemoc nie była tylko akuszerką imperium brytyjskiego, występowała powszechnie w strukturach i systemach brytyjskich rządów. Nie stanowiła jedynie okazjonalnego środka do celu liberalnego imperializmu; była środkiem i celem tak długo, jak długo imperium brytyjskie utrzymywało się przy życiu. Bez przemocy Wielka Brytania nie zachowałaby suwerennych roszczeń do swoich kolonii.”

---

32 książka, 902/13.472