" Co chcesz powiedzieć światu" - Martyna Wojciechowska

           Czytałam niedawno książkę " Kobiety, które igrały z Bogami". Było to kilkanaście szkiców, historii nietuzinkowych, odważnych czasem nawet szokujących kobiet, żyjących głównie na przełomie XIX i XX wieku. Książka nie wzbudziła szczególnych emocji, ot tak, dla zabicia wolnej chwili. Ostatnio trafiła mi się książka Martyny Wojciechowskiej " Co chcesz powiedzieć światu". Te historie biją na głowę, te poprzednie.

      Martyna Wojciechowska dziennikarka, podróżniczka, jako druga Polka zdobywczyni Korony Ziemi, jako pierwsza kobieta z Europy Środkowo - Wschodniej ukończyła Rajd Dakar, autorka programu " Kobieta na krańcu świata". Książka to spisane historie bohaterek programu, które zdecydowały się walczyć o ważne dla nich wartości, ale przede wszystkim, o lepsze życie.

       Dziesięć kobiet, dziesięć rozdziałów o krótkich tytułach jak cnoty, wiara, nadzieja i miłość, odpowiedzialność, wdzięczność, tolerancja, godność, piękno, walka i wytrwałość. Każdy opowiada historię niezwykłej kobiety. To kobiety z różnych części świata, żyjące współcześnie, a każdej, los postawił trudne, wprost niewyobrażalne wyzwania.

- Marbella Aguilar Sosa z Meksyku, przebywająca w domu dla kobiet, byłych prostytutek, która na ulicy musiała zarabiać na utrzymanie i wykształcenie swoich dzieci;

-  Larysa Makhynia z Ukrainy uciekła przed wojną do Polski wraz z siódemką dzieci, tworzących tam już przed wojną rodzinę zastępczą;

-   Jennifer Bricker - Bauer z USA, która urodziła się bez nóg i zaraz po porodzie została oddana do adopcji, a dopiero po dwudziestu latach odnalazła swoją rodzinę. Mimo to, nie wiedząc o tym, poszła w ślady swojej starszej rodzonej siostry i tak jak ona została wybitną gimnastyczką;

-  Morena Herrera z Salwadoru, która od 1990 roku walczy o prawa kobiet w Salwadorze.  Od tego czasu udało się jej uwolnić 64 kobiety z więzień, w których siedziały skazane na wieloletnie wyroki za to, że poroniły ciąże. W Salwadorze poronienie traktowane jest jak morderstwo pierwszego stopnia. Z lektury można sobie uświadomić, jakim piekłem jest dla kobiet Salwador;

-   Zena Chahine z Libanu  która dzięki swojemu uporowi i samozaparciu została pierwszą ochotniczą strażaczką w Obronie Cywilnej kraju. Gdy w sierpniu 2020 roku doszło o potężnej eksplozji  przechowywanej w porcie w Bejrucie, saletry amonowej  to Zena znalazła się wśród osób, które ruszyły na gruzy w poszukiwaniu rannych i wydobywała kolejne ciała;

-   Darlan Rukih z Kenii interpłciowa gwiazda Gospel, przewodniczka duchowa;

-   Masarrat Misbah z Pakistanu, właścicielka salonów urody w Pakistanie pomaga kobietom oszpeconym, ofiarom przemocy;

-    Ella Addison, dwudziestolatka z Republiki Południowej Afryki, która odkąd skończyła pięć lat, pływa z rekinami i walczy o ich przetrwanie. Pokazuje, jak ważne są pod względem ekologicznym, dla zachowana różnorodności biologicznej i gatunkowej;

-   Fainy Sukenik z Izraela ortodoksyjna Żydówka po rozwodzie, z polskimi korzeniami;

-   Corine Klajda z Maurytiusu obecnie mieszka w Warszawie,  która w wieku pięćdziesięciu lat postanowiła nie dać się kryzysowi wieku średniego i zdecydowała podjąć się szalonego wyzwania i przebiec cztery najbardziej mordercze ultramaratony na świecie, z których każdy liczy 250 kilometrów. Za nią już ten po piaskach pustyni Namib oraz drugi, przez chilijską pustynię Atakama. Biega charytatywnie i podczas biegów zbiera pieniądze między innymi na stypendia dla polskich paraolimpijek. 

          To opowieści o ogromnej determinacji i woli zmieniania świata, chęci i potrzebie pomagania innym. Mówią o swoim życiu, ale przy okazji dowiadujemy się o życiu w ich kraju, środowisku, rodzinie. To dobra, uważna opowieść o sile kobiet.

" poznając swoje słabości, możemy odnaleźć siłę".

---

45 książka, 303/19.320

Obrazki z suszonych roślin

               Czy deszcz, czy pogoda ja nigdy się nie potrafię nudzić, bo zawsze znajdę jakieś zajęcie. Co ja piszę, znajdę, nie muszę przecież szukać, bo one czekają w kolejce na wykonanie. To znaczy pomysły czekają na wykonanie. Czasem zaczynam wątpić, czy wszystko uda mi się zrealizować. Dzisiaj robiłam obrazki do domku na działkę, ze suszonych roślin. To też trochę jakby jesienne zajęcie, suszone skarby lata. Już kiedyś zawiesiłam obrazki, które rysowała moja córka, kiedy chodziła chyba do podstawówki, a ja dowieszam kolejne. Pierwsze dwa, które dzisiaj zrobiłam  są z materiałów do moich wyklejanek.

        A te, to zbiory z ogrodu przeniesione w ramki.

              Miejsca do wieszania jest jeszcze dużo.

Jesień astronomiczna i kalendarzowa

             Ja jestem w jesieni już od początku września. To ta meteorologiczna i moja. Od dzisiaj wchodzimy w jesień astronomiczną i kalendarzową. Równy dzień i noc. Od dzisiaj dni będą stawać się coraz krótsze, a noce dłuższe. Nigdy się nie zastanawiałam nad tym, ale na półkuli  północnej jesień trwa średnio około 89,8 dnia, podczas gdy na południowej,  nawet 92,8 dnia. Tyle dni mamy na refleksje i zimowe przygotowania, bo ta pora skłania do refleksji. Ja, jak nigdy myślę o przemijaniu. 

...nasłuchuję, i wyobrażam sobie, co się dzieje po sadach, po ogrodach i lasach. Zatopiony w tym wszystkim, otumaniony z lekka, oczadziały od urody i rozpaczy ostatnich jasnych i ciepłych dni, zanim sczezną, zanim zatopi je mrok i chłód, zanim pomrzemy. Bo nigdy nie widać życia lepiej niż jesienią. Nigdy nie jest piękniejsze i nigdy nie przychodzi łatwiej zgodzić się na śmierć niż w karnawale jesieni. – Andrzej Stasiuk,

        Niektórzy jej nie lubią , bo deszcze,  błoto, nagie gałęzie drzew, wiatr wdzierający się między warstwy ubrań i przyczyniający się do zimnego, cieknącego nosa. 

"I zniknął maj. A potem był czerwiec i lipiec. I przyszła jesień. I nad uliczką ciągle przechodziły deszcze, krąg sceniczny obracał się z łoskotem, wypełniającym serce niejasnym niepokojem – i co dzień umierałem, aż znowu nadszedł maj." – Michaił Bułhakow

         A dla mnie jest fajna.  Wyciągam  cieplejsze sweterki, może być też  kocyk, może być światełko świec i zastygam, no może nie w bezczynności, ale z książką, cichymi robótkami. Mogę odpoczywać po zmęczeniu pracami w ogrodzie, a poza pluchą, zimnem i ciemnością ma ona niezwykły urok przejawiający się chociażby w odprężającej muzyce deszczu stukającego o szybę. Spokojne przechodzenie jesieni w zimę wcale nie jest przykrym okresem. Zabezpiecza się wtedy różne rzeczy, gromadzi się i chowa jak największą ilość zapasów. Przyjemnie jest zebrać wszystko, co się ma, tuż przy sobie, możliwie najbliżej, zmagazynować swoje ciepło i myśli i skryć się w głębokiej dziurze, w samiutkim środku, tam gdzie bezpiecznie, gdzie można bronić tego, co ważne i cenne, i swoje własne. Jak chomik, jak wiewiórka.

"Lubię jesień… Jesień jakby usprawiedliwia depresję, jesienią nie trzeba być młodym, zdrowym, aktywnym jak latem, jesienią można sobie popłakać, jesień to pora ludzi samotnych. 

                                                            Paweł Pollak

Jesień jest takim czasem w roku, kiedy Matka Natura mówi:

 “spójrz, jak łatwe, jak zdrowe i jak piękne może być odpuszczanie.

                                                         Toni Sorenson

Jesień jest najsłodszą porą roku, 

                                    a to, co tracimy w kwiatach, zarabiamy na owocach.                                                                                     Samuel Butler

A ileż jest pięknych wierszy o jesieni.

„Astry” - Adam Asnyk

Znowu więdną wszystkie zioła;

Tylko srebrne astry kwitną,

Zapatrzone w chłodnych niebios

Toń błękitną.

Jakże smutna teraz jesień,

Ach, smutniejsza niż przed laty,

Choć tak samo żółkną liście,

Więdną kwiaty,

I tak samo noc miesięczna

Sieje jasność, smutek, ciszę,

I tak samo drzew wierzchołki

Wiatr kołysze;

Ale teraz braknie sercu

Tych upojeń i uniesień,

Co swym czarem ożywiały

Smutną jesień.

Dawniej miała noc jesienna

Dźwięk rozkoszy w swoim hymnie,

Bo anielska czysta postać

Stała przy mnie…

Przypominam jeszcze teraz

Bladej twarzy alabastry,

Krucze włosy — a we włosach

Srebrne astry…

Widzę jeszcze ciemne oczy…

I pieszczotę w ich spojrzeniu;

Widzę wszystko w księżycowem

Oświetleniu…

**

„Pokochaj jesień” - Tadeusz Karasiewicz

Spróbuj pokochać jesień

z niesamowitymi urokami

Spójrz ile piękna niesie

obdarzając cię nowymi dniami.

Kolorowo jak wiosną

barwne liście ostatki zieleni

Dadzą chwilę radosną

twą szarość życia mogą odmienić.

Wieczór szybciej nastaje

słońce też znika wcześniej niż latem

Lecz nowe czy nie daje

chwile spokoju skorzystaj zatem.

***

„Ty i jesień” - Jerzy Liebert

Na ziemi jesień wietrzna konary drzew pochyla,

Perełki chmur po niebie, jak na różańcu goni.

W ogrodach Twoich oczu kołyszą się motyle,

W pasiekach ust Twych słodkich rój miodno­‑złoty dzwoni.

Już spłonął po zagrodach rumieniec jarzębiny

I dzwonki kulek srebrnych nie toczą nad przełęczą,

Ale gdy moje oczy ku Twoim oczom skłonię —

Dzwonkami, jarzębiną jesienne dnie me dźwięczą.

Panienko moja dobra, która na czoło ciche

Pieszczotą dłonie zsyłasz jak ptaki najłaskawsze,

Najsmutniejszemu z ptaków, co w moich piersiach bije,

W ogrody oczu pozwól zabłąkać się na zawsze.

**

„Bukiet liści” - Ako Ros

Kruche bukiety stoją w wazonach

w kolorach brązu, ochry, czerwieni.

Takie życzliwe, takie uśpione,

czas oszukały, już ich nie zmieni.

Stoją dostojnie, zdobią i lato

swoją urodą przypominają.

Ogród w bukietach skryty i oto

uśmiechy budzi. Można się zająć

ich oglądaniem, wybraniem miejsca,

na którym w końcu je ustawimy.

Uśpione życie w trawach i w liściach,

w owocach głogu i jarzębiny.

Przypominają stare kobiety,

gdy pogodzone już z przemijaniem,

szeleszczą, jak ten w czasie zaklęty

bukiet jesienny, wciąż takie same.

Ciche, spokojne i uśmiechnięte,

wśród wspomnień żyją. Czasem się przyśni

ktoś z ich młodości. Choć wszystko więdnie,

w pamięci został jak bukiet liści.

      Jesień da się lubić, a nawet jeśli nie, warto ją zaakceptować. Jest nam potrzebna, by się wyciszyć przed zapadnięciem w długi zimowy sen. Przygotujmy zaprawy, nasze emocje oraz duszę, by ukoić się po wakacyjnym szaleństwie i sprostać wyzwaniom codzienności. Zadajmy sobie pytanie, jakie są pozytywne aspekty jesieni i co mogę dla siebie zrobić, by łatwiej przebrnąć przez trudny czas? Pielęgnujmy wdzięczność. Każdy z nas ma za co dziękować, nawet, jeśli za oknem króluje jesień, a wiosna i lato przecież wróci.

"Gdańsk - Lata wolności" - Hilke Sellnick

  

               Jest to trzecia i z tego co wiem, ostatnia część serii „Gdańsk” autorstwa Hilke Sellnick. W dalszym ciągu śledzimy w niej losy wcześniej poznanych bohaterów. Johanna  wraz ze swoim pasierbem, a potem narzeczonym Pawłem walczy, aby ich stocznia na Siennej Grobli przetrwała.  Kilka osób jest jej przychylnych mimo, że jej najstarszy brat Teodor stara się jak może aby zniesławić dobre imię przedsiębiorstwa Forsterów. Ernst, młodszy brat Johanny i Teodora w dalszym ciągu pisze i dzięki pomocy Augusty von Kleiwitz wydaje swoja pierwszą powieść. Ze Szczecina wróciła ze swoim synkiem Danuta. Luiza  zaczyna knuć z cwanym, czyhającym na gdańskie nieruchomości doktorem Richterem. W tle toczy się wojna o Szlezwik-Holsztyn w której uczestniczy mąż Augusty. Autorka maluje atmosferę panującą w Gdańsku w owych czasach.  Ten tom nie odniósł jednak na mnie takiego wrażenia jak poprzednie. Może to kwestia czekania na niego i czytania po przerwie. Miałam wrażenie, ze autorka pisze go na siłę, jednak polecam każdemu wielbicielowi historii obyczajowych całą trylogię.

      Powieść Hilke Sellnick to dla mnie, przede wszystkim, opowieść o kobiecej sile i determinacji, wolności i odwadze w niełatwych dla kobiet czasach. To także mistrzowsko nakreślony obraz Gdańska lat 60tych XIX wieku, miasta pełnego kontrastów, gdzie nowoczesność styka się z tradycją, a burzliwe czasy przemian społecznych i gospodarczych stają się tłem dla prywatnych dramatów i triumfów.

---

44 książka, 527/19.017

Żuława - osada niedaleko Gdańska

           Przejeżdżałam tamtędy setki, a może nawet więcej razy. Ot, kilka domów przy drodze, jakaś boczna droga. Nawet głębiej w polu nie widać innych domów. Jak się okazuje to nawet nie wieś, tylko osada. Skrót, a może tylko inna droga na mojej obecnej trasie wiedzie przez Żuławkę. To z nazwy, jakby "dziecko" Żuławy. Dzisiaj chciałam sprawdzić jak ta droga wygląda i po drodze, w Żuławie właśnie zastałam ciekawy kościółek. Zainteresowało mnie to, bo kilka domów i kościół, mały, bo mały, ale jest.

          Dalsza / nowa/ droga do mojego celu, szutrowa, albo z kamieni, bądź z płyt prowadziła przez pola. W sąsiedztwie niewielkiego lasku znowu tylko kilka domów, ale dla miłośników natury super położenie, tylko zimą jak zasypie śniegiem pewnie nie jest łatwo i jeśli są dzieci, to daleko do szkoły, a jednak ludzie decydują się w takim miejscu osiedlać. Może z wyboru, a może z konieczności. Ja widziałam sielskie krajobrazy polskiej wsi.

           Oczywiście jeśli nie będę musiała, to tą drogą nie będę więcej jeździła. Wracając starą, podjechałam jednak pod kościółek, który mnie zaintrygował. Dorobiłam sobie zaraz pewną teorię o tym miejscu, zwłaszcza, że dalej był staw, piękny starodrzew, wyglądający na dawny park. Podjechałam nawet dalej, ale przejazd był zamknięty, bo to teren prywatny. Uszanowałam, życzenie właścicieli i zakaz wjazdu. W domu jednak w ruch poszedł internet.

          Kościół znajduje się przy drodze, w sąsiedztwie zabudowań dawnego folwarku, w otoczeniu starodrzewu. W archiwach są ponoć informacje o obiekcie z 1587 roku, a następnie o jego odbudowie w 1736 roku. Obecny kościół został wzniesiony w latach 1859-60 najprawdopodobniej w tym samym miejscu co poprzedni. W kościele znajduje się kilka obiektów wartych uwagi, ołtarz główny z drugiej połowy XIX wieku z rzeźbami św. Piotra i Pawła, barokowa ambona pochodząca z około 1700 roku z namalowanymi postaciami czterech ewangelistów, oraz obrazy, XVII-wieczny przedstawiający Koronację Matki Boskiej oraz XVIII z postacią św. Małgorzaty. Niestety było już późno i kościół był zamknięty. Po prawej stronie, obok wejścia do budynku, wmurowana jest płyta nagrobna Michała Trembeckiego zmarłego w 1823, który był odpowiedzialny za odbudowę kościoła w 1736 roku, a którego rodzina była właścicielem wsi. W 2015 roku ukończono kolejny remont kościoła. Jest to kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej Podwyższenia Krzyża Świętego, należącej do dekanatu Pruszcz Gdański. Obok kościoła jest niewielki cmentarz.  Obecny kościół pw. Świętego Krzyża to dawna kaplica dworska i tutaj jest wytłumaczenie skąd przy kilku domach jest kościół, ale był dwór i była kaplica.

            Przez miejscowość przebiegają ulice Kwiatowa, Lipowa oraz Aleja Dębowa. Ta lipowa zaraz skojarzyła mi się z dojazdem do dworu, a takowy tam się znajduje. Zespół dworski z XVII do pierwsza połowa XIX wieku z zachowanym parkiem. Obiekt jest obecnie zaniedbany i stanowi własność prywatną. W skład zespołu wchodzi aleja wjazdowa, dwór, park, ogród warzywny, komórki, magazyn, garaż, warsztat, budynek mieszkalny pofolwarczny, obora, stodoła, obora na starych fundamentach dawna owczarnia, obora w miejscu starej stajni, dawna kuźnia obecnie budynek mieszkalny, rządcówka (nieistniejąca), gorzelnia, waga, kościół z cmentarzem, zespół budynków mieszkalnych w miejscu dawnych folwarcznych. Stan zachowania niestety niszczejący. Szkoda, że nie mogłam wejść i zobaczyć. Chociaż, płotu nie było.

     Historia dworu, to i historia Żuławy. Początkowo były to dobra rycerskie. Wieś wzmiankowano już w 1427 roku, bo wtedy król Kazimierz nadał dobra Żuława burmistrzowi gdańskiemu Reinholdowi Niederhoff. W II połowie XVI wieku wymieniona jest jako własność szlachecka. Była wówczas w posiadaniu P. Bąkowskiego herbu Ryś. Rodzina Bąkowskich posiadała liczne dobra, początkowo w powiecie gdańskim, a potem świeckim, natomiast w XVIII-XIX wieku głównie w ziemi chełmińskiej. Na Kaszubach piastowali w tym okresie liczne urzędy.

        Dwór wzmiankowany jest po raz pierwszy w 1671 roku, ale brakuje jego opisu. W XVIII wieku  majątek był własnością Dąbskich, a w 1789 roku jako właścicieli wymienia się Trąbeckich. Wówczas Żuława były wsią szlachecką z folwarkiem, karczmą i kaplicą.

W 1890 r. właścicielem majątku jest Hugo Monti. W 1933 roku u rodziny Monti pracowała, wówczas 13-letnia, Pani Helena, której wspomnienia opisała Magda Bielicka w kwartalniku Neony Tożsamości / takie informacje znalazłam na stronie https://dipp.info.pl/baza-dipp/pomorskie/powiat-gdanski/gmina-pruszcz-gdanski/dwor-zulawa/. 

„– Pan dziedzic był bardzo dobrym człowiekiem – przyznaje. – Jego żona też, tylko nie lubiła zbytnio pracować. Wolała siedzieć przed dworkiem, palić papierosa i doglądać pracy innych. W codziennych obowiązkach pomagała mi matka dziedziczki, na którą mogłam mówić „babcia” – wspomina Pani Helena”.

        W dworze mieściło się sześć pokoi, kuchnia i jadalnia. W piwnicy przechowywano jabłka i inne owoce. Znajdowała się tam również kuchnia i jadalnia dla pracowników sezonowych.

Dwór należał do rodziny Monti, zamieszkującej go do 1945 roku. Po wojnie przeszedł na własność stoczni, a następnie powstało tu Państwowej Gospodarstwo Rolne kombinatu Goszyn. W 1993 Agencja Nieruchomości Rolnych wydzierżawiła go, a następnie sprzedała podmiotowi prywatnemu. Obecny właściciel, firma Rolpod  ma ponoć plany, by dworek, w którym są teraz pomieszczenia biurowe, odrestaurować i przywrócić mu w miarę możliwości dawną świetność. Czy tak się stanie? Póki co niszczeje.

        Ponieważ nie mogłam zrobić zdjęć z tego miejsca, pożyczam je sobie ze stron internetowych.

              Przejeżdżałam tamtędy setki, a może nawet więcej razy i nic o tym miejscu nie wiedziałam, a wystarczyło raz zainteresować się tylko drogą na skróty, aby dowiedzieć się ciekawej historii. Zastanawiam się też, jak wyglądałyby te miejsca, gdyby nie odebrano ich właścicielom. Czy potomkowie dbali by , restaurowali, czy zburzyli i wybudowali nowe. Jaki byłby wówczas obecny świat?

Wrzesień to już jesień

           Wrzesień to już jesień, co prawda za progiem, ale jej atmosferę już się czuje. Zapanowała nostalgiczna cisza i spokój, przyroda zmienia swoje barwy. Snują się poranne mgły, skończyły się / na szczęście/ upały. Wszystko sposobi się do zimy. Pomału można robić podsumowanie sezonu ogrodowego. Ja zrobię działkowego. Byłam tam w tym roku więcej razy i na dłużej niż w ubiegłym roku. Sporo zrobiłam, bo wciąż ją urządzam.

        W drodze na działkę, we wczesnych godzinach rannych byłam zachwycona tym co widziałam. Musiałam się zatrzymać i wyjść z auta, aby zrobić zdjęcie, ale to nie oddaje atmosfery. Unosząca się mgła, na siatce kropelki rosy i cisza wokoło.

                       Perełki rosy były też na liściach kwiatów i traw.

             Pająk utkał swoją koronkę i gdzieś się schował. Pewnie czekał na zdobycz.

                Jarzębina ubrana w swoje korale.

     I chociaż wciąż kwitną letnie kwiaty, to zażółciło się od rudbekii.

          To było w ubiegłym tygodniu. W tym, byłam tam również. Sadzę, przesadzam i mam nadzieję cieszyć się z efektów. Teraz nareszcie zabrałam się do pomalowania stolika i krzeseł na tarasie.

              Od Asi dostałam po dziewczynach piaskownicę i robię w niej oczko wodne. Zrobiłam nawet  kamienne schody dla żab.

                Jeszcze muszę nasadzić więcej roślin wokół, a piaskownicę chcę wyłożyć czarną folią. Rozdzieliłam kilka żurawek i obsadziłam nimi dalej brzeg rabaty.

           Mam jeszcze sporo pomysłów, ale w tym roku chyba już nie wszystkie zrealizuję.

                A wieczory z herbatką i książką przy kominku. Czy można chcieć więcej?

Kolejne zakończenie

        Wczoraj zakończyłam kolejny i właściwie ostatni etap związany z dzieciństwem i młodością. To, co mnie z tym okresem łączyło, odeszło bezpowrotnie. Śmierć ojca była pierwsza, mijały kolejne rocznice. Potem musiałam pożegnać jedynego brata. Przyszła też kolej na mamę. Miała 92 lata. Taka kolej rzeczy, że rodzice odchodzą przed dziećmi, chociaż ona przeżyła swojego syna. Był jeszcze rodzinny dom, do wczoraj. Od dzisiaj ma nowego właściciela. Obca osoba, ale dobrze, że ktoś się nim zaopiekuje, że nadal będzie w nim życie. Oprócz nowej właścicielki u notariusza było nas czworo, bratowa i jej synowie, ale chyba tylko ja byłam z tym miejscem związana emocjonalnie. Mieszkałam w nim dwadzieścia osiem dobrych i gorszych lat. Tam spędziłam swoje dzieciństwo i młodość, tam spędziła swoje dzieciństwo moja córka. Tam się cieszyłam i tam płakałam. Teraz nie mogłam tam wrócić, moje życie i rodzina jest tutaj. Tam czułabym samotność.

          Zastanawiałam się tylko, czy gdyby żył brat, to czy też by dążył, aby ze względu na cenę sprzedaży, przeszedł on w obce ręce, czy, aby został w rodzinie, nawet nie w tej najbliższej, ale zawsze z możliwością odwiedzenia starych kątów, a taka możliwość była.

          Miałam niecałe jedenaście lat gdy się tam wprowadziliśmy. Był początek wakacji. Dom nie był wykończony. Jeden pokój był w stanie surowym, bez podłogi, bez tynków, miał tylko okno i drzwi. Wejście na strych miało tylko surowe, betonowe schody, a otwór zasłonięty był pilśniową płytą, żeby ze strychu nie wiało. Podobnie było z wejściem do piwnicy. Zabezpieczeniem były słowa rodziców " tylko nie spadnij", " uważaj , aby nie spaść". Nie było łazienki, ale była jasna kuchnia i dwa pokoje do dyspozycji. Więcej i lepiej niż w starym, wynajmowanym mieszkaniu. Była bieżąca woda, dzięki hydroforowi, który pompował ją ze studni, ale odpływ był do wiadra, które stało pod zlewozmywakiem. Nie raz się zapomnieliśmy i woda lała się z przepełnionego wiadra na podłogę. Było duże podwórko, jeszcze bez płotu i ogród, który miał powstać. Ale, dla nas było to coś nowego, pięknego, będącego powodem do radości. Z biegiem czasu powstała obudowa wejścia do piwnicy, aby było bezpiecznie, drewniane schody na strych i balustrada z tralek oraz obudowa niewielkiego  przedpokoju na strychu. Na  reszcie strychu, jeszcze przez ponad dziesięć lat hulał wiatr, wisiały linki do prania i był magazynem do wszystkiego. Podwórko i ogród otrzymały płot, a wzdłuż jednej z jego  ścian posadzono żywopłot ze świerków. Był pewnego rodzaju znakiem rozpoznawczym. Na określenie miejsca zamieszkania, mówiono, to ten dom ze świerkami. Tata posadził pierwszą jabłoń i gruszę, po latach kolejne. Mama posiała rabatę z kolorowych maków, posadziła truskawki, o warzywach nie wspomnę. Były lata 60-te, a ona z jakiegoś ogrodnictwa z Piaseczna pod Warszawą zamówiła sadzonki różnych kwiatków, których w pobliskich ogrodach nikt nie miał. W zacisznym kąciku stworzonym z krzewów bzu i jaśminu stanęła ławeczka, a obok huśtawka. W czasie dużych upałów, w wakacje, mama wystawiała dużą cynową balię, nalewała wody, którą nagrzewało słońce i mogliśmy się w niej pluskać. Po trzech latach został wykończony trzeci pokój, tak zwany gościnny. Używany był od większych okazji, święta, urodziny, kolęda.

          W budzie mieszkał Burek, a gdy go zabrakło Fafik. Burek był nieduży, ale głośny. Czuł się obrońcą domu, nawet kiedy na podwórko wtargnęli niezidentyfikowani faceci. Było po dwudziestej drugiej w nocy. My, ja i brat, spaliśmy, tata był w pracy na drugiej zmianie. Dojeżdżał do pracy do powiatowego miasta motocyklem. Furtka na podwórze była zamykana na skobel. Mama jeszcze nie spała. Zaczął ujadać Burek, a dwaj faceci kombinowali przy furtce, aż udało im się otworzyć i wejść. Dobijali się do drzwi i gadali w niezrozumiałym języku. Potem sobie poszli, ale strachu było, co niemiara. Potem okazało się, że z pobliskiego szpitala psychiatrycznego uciekło dwóch facetów. Czy to byli oni?

          Nie ma już świerków wzdłuż płotu, ale są ich "dzieci" w różnych innych miejscach ogrodu. Sześćdziesiąt ponad letnia daglezja nie mieści się w kadrze na zdjęciu. Wszystko wyrosło, zarosło i po wycięciu odrosło. Widać, że ogród potrzebuje ręki i sił. 

           Byłam tam wczoraj po raz ostatni i przykre dla mnie było nie to, że się z nim żegnałam, ale to, że nie wywołało to we mnie żalu . Przeszłość  i to co tam musiałam przeżyć, zrobiła swoje. Teraz pozostaną tylko zdjęcia i wspomnienia. Wczoraj zrobiłam ostatnie.