Dzień Niezapominajki

 

                Andrzej Zalewski,  dziennikarz radiowej Jedynki, prowadzący audycję "Ekoradio", zainicjował w 2002 roku 0bchodzenie Święta Polskiej Niezapominajki. Przyjęło się i zostało. 

Obchodzone jest corocznie 15 maja. To ekologiczne i społeczne święto promuje walory rodzimej przyrody, życzliwość oraz pamięć o bliskich i lokalnych tradycjach. Niebieski kolor kwiatka symbolizuje tajemnicę i ofiarność, a samo święto zachęca do sadzenia kwiatów i dbania o zieleń . Jest to symbol pamięci, ale zapomnieliśmy o tym co daje nam niezapominajka, bo to coś więcej niż  ładna ozdoba w wazonie i ogrodzie.

       Niezapominajka  należy do rodziny szorstkolistnych i obejmuje 152 gatunki i kilkaset mieszańców. Już w XVI wieku występowała w  lekospisach i dziełach zielarskich.  W lecznictwie przede wszystkim były stosowane dwa gatunki, niezapominajka polna oraz niezapominajka błotna. 

         Polna to chyba ta, występująca też pod nazwą pagórkowa, preferująca tereny piaszczyste, dlatego spotkać ją można na wydmach oraz obrzeżach pól.

         Niezapominajka błotna  preferuje stanowiska wilgotne, najlepiej bagna oraz podmokłe łąki. Niezapominajka błotna wytwarza kwiaty o dwukrotnie większej średnicy (nawet   około 1 cm) niż niezapominajka polna.

          Są też:

         Niezapominajka wczesna ,  objęta ochroną jako gatunek zagrożony wyginięciem.

        Niezapominajka alpejska , często spotkać ją można w przydomowych ogrodach, a dziko występujące jedynie w Karkonoszach.

       Niezapominajka leśna spotykana powszechnie na terenie całej Polski. Preferuje żyzne i wilgotne gleby lasów liściastych i zarośli. Bardzo popularna w ogrodach. Często dziczeje, co w dużej mierze przyczynia się do jej rozpowszechnienia. 

        Ja zauważyłam, że z mojej ładnej, często wyrasta w następnym roku jakaś inna, właśnie taka dzika, ale kiedy ją raz , kilka lat temu wprowadziłam do ogrodu, to ciągle się wysiewa i to w różnych miejscach. 

     W dawnej medycynie stosowano ziele kwitnące, korzeń, jak i same kwiatostany. Stosowano ją   jako środek wymiotny i przy histerii oraz  jako roślinę pomocną w leczeniu gruźlicy płuc i przewodu pokarmowego oraz chronicznych nieżytów oskrzeli.

            Kwitnie od kwietnia do października i jest chętnie oblatywana przez pszczoły.

Już na początku XVI wieku niektórzy lekarze zachęcali do jedzenia pączków, liści i kwiatów niezapominajek w sałatkach albo w owsiankach. Wyciągi z korzeni polecano do leczenia obolałych oczu. Angielski botanik Thomas Johnson polecał niezapominajkę na ukąszenia węży i skorpionów. Uznawano też, że niezapominajka polna jest pomocna w leczeniu gruźlicy płuc z obfitymi nocnymi potami i wychudzeniem, przewlekłego nieżytu oskrzeli, krwioplucia, kaszlu oraz gruźlicy jelit. W medycynie ludowej papką z ziela hamowano krwawienia z nosa.

        Ziele jest bogate w wapń i potas. Do aktywnych składników należą fenolokwasy i alkaloidy.  W niezapominajkach znajduje się także kwas rozmarynowy oraz cyklitol – bornezytol. Nowe badania z 2020 roku wykazały, że bornezytol jest silnym inhibitorem enzymu konwertującego angiotensynę, dzięki czemu działa hipotensyjnie. Niezapominajki zawierają kwas krzemowy, alantoinę, antocyjany, saponiny, śluzy, a w nasionach olej tłusty bogaty linolowy, linolenowy i palmitynowy.

      Zebrane kwiaty i kwitnące ziele należy suszyć w naturalnej temperaturze. Promienie słoneczne rozkładają antocyjany podczas suszenia kwiatów.

      Działanie niezapominajek: antyseptyczne, przeciwkrwotoczne, przyspieszające gojenie ran, przeciwzapalne, sekretolityczne, rozszerzające oskrzela, obniżające ciśnienie tętnicze. W  wodnych wyciągach  wpływają rozwalniająco, a nawet wymiotnie. Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z samych kwiatów, jak i ziela pobudzają odruch migawkowy, rozluźniają gęstą wydzielinę śluzową, hamują rozwój bakterii i grzybów. Z uwagi na skład chemiczny niezapominajki należą do grupy ziół  „czyszczących krew”. 

      Zewnętrznie napar z kwiatostanów i ziela niezapominajki wpływa uelastyczniająco na skórę, hamuje powstawanie zmian trądzikowych i wyprysków, wzmaga odnowę naskórka, zmniejsza ilość zaskórników. Odwar z ziela i kłączy z korzeniami zawiera dużo saponin i kwasu krzemowego, co można wykorzystać w celach kosmetycznych. Płukanie włosów w odwarze z niezapominajki ma podobne działanie jak w przypadku skrzypu, czy poziewnika.

       Wskazania: nieżyty układu oddechowego /kaszel, chrypka, infekcje, stany zapalne oskrzeli i krtani/, nadciśnienie; stany zapalne i złogi w układzie moczowym /jako surowiec oczyszczający drogi moczowe, zapobiegający powstawaniu biofilmu w moczowodach w trakcie zakażenia/, nadciśnienie.

        Napar z niezapominajki: 1 g ziela kwitnącego lub kwiatów zalać 120 ml wrzącej wody. Parzyć pod przykryciem 20 minut, przecedzić. W ciągu dnia wypijać 2-4 filiżanki naparu. Przy schorzeniach układu oddechowego, przeziębieniu, grypie dodać do naparu miód, melasę lub syrop z malin. Napar można używać do płukania gardła, okładów i przemywania skóry, a także płukania włosów osłabionych, z brakiem połysku i z rozdwojonymi końcówkami.

      Odwar z niezapominajki: 3 g kłączy z korzeniami lub ziela kwitnącego zalać 220 ml zimnej wody, powoli podgrzewać do zagotowania, gotować około 10 minut, maksymalnie do 20 minut, odstawić na pół godziny pod przykryciem. Pić kilka razy dziennie po 100 ml. Stosować do okładów na oczy w stanach zapalnych, do irygacji jamy nosowej, przemywania skóry, płukania włosów.

        Nalewkę z ziela lub kłączy niezapominajki. W medycynie biologicznej używa się nalewkę ze świeżego ziela, 1:10 na alkoholu 60%. Nalewkę należy zażywać po 15-20 kropli w łyżce wody 3 razy dziennie. 

         Próbowaliście kiedyś zjeść ten kwiatek? Zamiast o niej zapominać, zróbmy z niej herbatkę.